Có một giai đoạn tôi luôn muốn công việc nói thay giá trị con người mình. Tôi không chỉ muốn làm tốt, mà còn muốn thông qua công việc để chứng minh rằng mình thông minh, có chiều sâu, có tiềm năng và khác biệt.
Vì vậy, mỗi lần làm chưa tốt, cảm giác thất bại không dừng ở công việc. Nó chạm trực tiếp vào identity. Một bài viết dở không còn là “một bài viết dở”, mà trở thành bằng chứng rằng có lẽ mình không giỏi như mình từng nghĩ.
Sự nghiện ngập của cảm giác “đang trở thành”
Tôi nhận ra mình từng rất thích trạng thái chuẩn bị. Tôi thích phân tích, thích học thêm, thích cảm giác “đang hiểu ra điều gì đó”. Ở đó, tôi vẫn còn giữ được fantasy về bản thân: một người có chiều sâu và nhiều tiềm năng.
Nhưng làm thật thì khác. Khi bắt tay vào công việc thật, mọi thứ trở nên rất cụ thể. Viết chưa hay. Suy nghĩ chưa sâu như tưởng. Làm chưa ổn định. Tiến bộ chậm hơn rất nhiều.
Và thực tế không quan tâm mình nghĩ gì về bản thân. Nó chỉ phản chiếu thứ mình tạo ra.
Nhiều insight chỉ tạo cảm giác tiến bộ mà chưa cần trả giá gì.
Tôi từng nghĩ rằng chỉ cần hiểu bản thân đủ sâu thì mình sẽ tự thay đổi. Nhưng rồi tôi nhận ra hiểu không đồng nghĩa với làm. Insight không tự biến thành kỹ năng. Nhận thức không tự biến thành năng lực.
Hành động thật luôn làm bản ngã đau
Hành động thật buộc mình phải đối diện với những điều rất khó chịu:
- Làm khi không còn hứng.
- Chịu cảm giác dở.
- Đối diện phản hồi thật.
- Chấp nhận mình có thể rất bình thường trong một thời gian dài.
Có lẽ điều khó nhất không phải chấp nhận mình chưa giỏi. Mà là chấp nhận rằng có thể mình sẽ không bao giờ trở thành phiên bản “đặc biệt” mà mình từng tưởng tượng về bản thân.
Và vẫn tiếp tục sống. Vẫn học. Vẫn làm việc. Vẫn tạo giá trị.
Từ người có tiềm năng đến người thợ
Tôi nhận ra nhiều lúc mình không thật sự yêu công việc. Tôi chỉ yêu hình ảnh của chính mình trong công việc đó.
Tôi yêu cảm giác mình là người có chiều sâu. Người có tiềm năng. Người suy nghĩ khác số đông.
Nhưng cảm giác “đang trở thành” rất dễ gây nghiện. Nó khiến mình ở mãi trong trạng thái chuẩn bị và tối ưu mà không thật sự bước vào thực tế.
Khi còn chuẩn bị, fantasy vẫn còn sống. Nhưng khi bắt đầu làm thật, fantasy bắt đầu chết đi.
Và có lẽ chính lúc đó cuộc sống thật mới bắt đầu.
Người thợ không thức dậy mỗi ngày để kiểm tra xem mình có đặc biệt không. Họ chỉ quay lại làm phần việc của mình.
Khi nhìn mình như một người thợ, mọi thứ bắt đầu nhẹ hơn. Tôi có thể tách giá trị con người khỏi trình độ tay nghề hiện tại.
Tay nghề thấp thì luyện. Làm dở thì sửa. Chưa biết thì học. Tiến chậm thì tiếp tục.
Không cần biến mỗi sai sót thành khủng hoảng identity nữa.
Sự bình thường bền bỉ
Người thợ sống bằng một nhịp rất bình thường: làm, sai, sửa, lặp lại. Nghe không hào nhoáng. Nhưng có lẽ chính sự bình thường lặp đi lặp lại đó mới tạo ra thứ bền thật.
Bây giờ tôi nghĩ trưởng thành không còn là cố trở thành ai đó đặc biệt. Mà là học cách làm việc tử tế với thực tế.
Không dùng insight để thay thế output. Không dùng tiềm năng để tự an ủi. Không dùng công việc để cứu bản ngã.
Chỉ quay lại bàn làm việc mỗi ngày, và chậm rãi học nghề của mình như một người thợ.